Kiedyś był tutaj

piękny kościół Łaski

Dziś przy pl. Królowej Jadwigi
jest usytuowana kaplica ewangelicka.

W księstwie żagańskim
 (należącym geograficznie
 i politycznie do Śląska)
Reformacja mogła rozwijać się swobodnie
od 1539 r.,
gdy po śmierci księcia Jerzego saskiego
zaczął nim władać książę Henryk,
członek ewangelickiego
Związku Szmalkaldzkiego.
Wtedy to franciszkanie opuszczają Żagań,
a dwa lata później pozostawiony przez nich
 kościół św. św. Piotra i Pawła
przejmują ewangelicy.
Reformacja przebiegała tutaj
znacznie gwałtowniej
niż w pozostałej części Śląska.
W 1627 r. książę Albrecht Wallenstein,
dowodzący 40-tys. armią cesarską,
utrzymującą się z kontrybucji
od ewangelików,
kupuje księstwo
od cesarza Ferdynanda II
i w rok później
sprowadza tu jezuitów.
Rozpoczyna się
ostrzejszy okres kontrreformacji.
Dzięki krótkiemu okresowi tolerancji
za czasów księcia von Lobkovic,
w latach 1651-1668 ewangelicy
mogli użytkować kościół św. Krzyża.
Wznieśli w nim ołtarz, a w 1666 r. ambonę.
Dopiero ugoda altransztadzka
(dn. 27 lipca 1707 r.),
początek końca kontrreformacji na Śląsku,
przyniosła przywrócenie
części swobód religijnych w księstwach
do niedawna piastowskich, oleśnickim
i ziębickimi, oraz we Wrocławiu.
Jednak zrabowane ewangelikom
po pokoju westfalskim kościoły i szkoły
nie wracają do właścicieli.
Udało się natomiast uzyskać
zgodę cesarską
na budowę sześciu nowych świątyń,
tzw. kościołów Łaski.
"Łaska" była droga
- cesarz Austrii Józef I otrzymał 700 tys. guldenów, a komisja cesarska 15,4 tys.
Ponadto ewangelicy w Żaganiu
musieli zapłacić
dworowi wiedeńskiemu za zezwolenie
na budowę kościoła osobny haracz.
Tak jak inne kościoły Łaski
(a wcześniej Pokoju),
świątynia ewangelicka
musiała stanąć poza murami miejskimi.
Kamień węgielny położono
 dn. 14 maja 1709 r.,
a już w pierwszą niedzielę Adwentu
tegoż roku
miała miejsce uroczysta konsekracja.
Nowemu kościiłowi nadano imię Trójcy św.
(zur Heiligen Dreifaltigkeit).
Z powodu braku środków
(znacznie więcej kosztowało
uzyskanie zgody
niż sam koszty budowy),
wzniesiono obiekt o konstrukcji szachulcowej
z wypełnieniem w postaci gliny.
Powstała 3-kondygnacyjna budowla
założona na planie prostokąta
ze ściętymi narożami,
nakryta 2-kondygnacyjnym
dachem uskokowym.
Główne wejście prowadziło przez skromną,
nakrytą dachem namiotowym dzwonnicę
usytuowaną od strony południowej.
Nietrwała konstrukcja
doznała znacznego uszczerbku w 1804 r.,
gdy w wyniku powodzi znalazła się
pod wodą
do wysokości czterech stóp.
Kościół obmurowano wtedy od zachodu,
lecz remont wieży był już nieopłacalny
i w 1842 r. została rozebrana.
Budowę nowej wieży zawdzięczamy
córkom Petera von Biron,
księżnym K. L. P. von Hohenzollern-Hechingen oraz J. K. Acerenza-Pignatelli
de Belmonte,
które planując utworzenie
w krypcie pod wieżą
kaplicy grobowej,
sfinansowały znaczą
część kosztów budowy wieży.

Projekt zlecono jednemu z najbardziej
wziętycharchitektów pruskich
K. H. E. Knoblauchowi,
który przy realizacji tego zlecenia
wzorował się
na wieży ewangelickiego
kościoła w Bolesławcu.
Nową wyniosłą wieżę kościoła ewangelickiego
zaprojektowano w stylu neogotyckim.
Prace rozpoczęto w listopadzie tegoż roku,
ukończono w 1846 r.
Ceglana wieża murowana
do wysokości 57 m.
posiada pięć kondygnacji.
Dn. 31 października 1846 r. na jej szczycie
umieszczono żeliwną, ażurową,
zdobioną żabkami i maswerkami
27 m. iglicę, zwieńczoną kwiatonem.
Odlano ją w pobliskiej
Wilhelmshütte k. Iławy.

-


Na parterze wieży urządzone zostało
mauzoleum książęce,
stąd prowadzi wejście do krypty.
Na ścianach widnieją kamienne płyty epitafijne
pochowanych tu członków
książęcej rodziny Bironów.
W zwieńczeniach płyt
umieszczono ich rodowe herby.

-

Po wojnie znacznie uszkodzony kościół
ulegał dalszej dewastacji,
aż w roku 1967 r. został rozebrany.
Znacznie więcej szczęścia miała wieża.
W 1987 r. przy parafii ewangelickiej
w Nepthen
 założono specjalne konto na które wpłacali
mieszkańcy partnerskiego Nethen
oraz byli mieszkańcy dawnego Sagan,
rozsiani po całych Niemczech.
Od 1998 r. także władze miasta finansowały
prace zabezpieczające wieżę
przed dewastacją;
 wzmocniono konstrukcję żeliwnej iglicy
oraz wykonano remont kamiennej balustrady.
Prace uległy przyspieszeniu po otrzymaniu
w 2004 r. wsparcia z funduszy
 Unii Europejskiej
 w ramach programu Phare CBC - BRIPF.
Dn. 29 października 2004 r. ponownie otwarto
 odremontowaną wieżę,
pełniącą obecnie funkcję wieży widokowej.

   

W 1740 r. w wyniku przegranej
przez Austrię wojny z Prusami,
Żagań przechodzi pod panowanie pruskie.
 Nowemu władcy mieszkańcy Żagania
składają hołd we Wrocławiu.
Rozpoczyna się lepszy okres
dla ewangelików w Żarach.
W 1900 r. spośród 55.525 mieszkańców
okręgu żagańskiego
46.014 jest ewangelikami,
a 9.193 katolikami.
W 1939 r. w całym powiecie szprotawskim
(na terenie którego leżał Żagań)
81,1% mieszkańców
przyznawało się
do wyznania ewangelickiego,
a 16,5% katolickiego.
Obecnie Żagań i okolice
zamieszkuje kilkanascie
rodzin ewangelickich.

-
(Opr. Marek K. Machnik.)

-